Empathie is helemaal niet fijn (maar is wel nodig)

door Nina Bogosavac

In een blog geschreven na de uitwisseling concludeerde ik met enige verbazing dat al in de eerste gesprekken met deelnemers uit Kosovo en Servië mijn mind iets minder open was dan gedacht. Ik betrapte mijzelf erop dat ik vast de waarheid wist als het over conflicten in de Balkan geschiedenis ging en dat ík in 2014 leef maar de rest misschien wel ‘n tikkeltje achter liep.

Wat bleek: net zoals ik hadden anderen óók al de waarheid in handen. En of je nou jong en ontwikkeld bent in Nederland of de Balkan, dat maakt niet uit. Je maakt hoe dan ook deel uit van de top notch van je land. Met precies dezelfde overeenkomsten. Kort gezegd hield dit in dat tijdens het eten de smartphones op tafel lagen en het algemene niveau Engels even hoog, al dan niet hoger was dan dat van mij. Oh, en Berlijn vinden ook Serviërs en Kosovaren reuze hip. Waarom ik deze preek over vooroordelen gaf die ogenschijnlijk onschuldig zijn? Omdat onder andere het verspreiden en het daarmee in stand houden van deze vooroordelen de wortel kan zijn van een conflict, zo vertelde ongeveer iedere organisator of gastdocent van de uitwisseling ons.

Waar wij ons in deel een van de exchange vooral in de ander probeerde in te leven door te luisteren – naar de media, het verleden, het heden – deden we dit pas daadwerkelijk in deel twee. Begrijp me niet verkeerd, Belgrado was een waar uitstapje. Mede doordat het in de zomervakantie viel, de avonden zwoel waren en het eten fantastisch en we ook nog leerden over conflict en media. Wat een verschil qua omstandigheden met deel twee: doorweekt van de regen en met de deadlines van school nog in het achterhoofd sjorrend met mijn backpack naar de kampeerboerderij in Ommen. Maar, had ik mijzelf niet die vraag gesteld, was dat eerdere fijne en gezellige karakter van de week in Belgrado niet ook gelijk een barrière voor het doorbreken van echte conflicten en wrok?

Stap één in de goede richting leek mij het simpelweg luisteren naar de verhalen die mensen te vertellen hadden en hierop door te vragen: hoe hadden zij dit ervaren, klopte het dat ik dit zo zag? Ik maakte – noodgedwongen – lastige politieke situaties en herinneringen minder abstract door ze eigen te maken. Zou ik net zo welwillend zijn om een ogenschijnlijke vijand te ontmoeten als zij? Voor veel mensen was de deelname geen uitstapje maar een broodnodige verkenning van iets wat voor veel mensen gezien wordt als de basis van een conflict.  Het moet niet gemakkelijk zijn geweest maar reacties van vrienden en familie, soms negatief of op zijn minst zeer verbaasd, weerhielden hen niet.

Deze deelnemers gooiden hiermee de basis voor gewelddadige conflicten weg; namelijk het dehumaniseren van mensen. Als je je daadwerkelijk  inleeft in die ander dan zou je die ander niet pijn willen doen omwille van een lap grond.  ‘’Als je maatschappelijke verandering wil, stap dan in andermans schoenen.’’ Deze quote van auteur en School of Life oprichter Roman Krznaric verwoord mijn gevoel goed.   Krznaric  zelf een mengelmoes van verschillende etniciteiten, ziet dit verplaatsen in een ander als een noodzaak, zelfs de sleutel tot het overleven in de 21e eeuw.

Hij is – net als ik –  een mengelmoes van verschillende etniciteiten. Hij noemt zichzelf een Australiër, woont in Engeland, heeft een Kroatische achternaam  maar zijn ouders zijn Roemeens en Pools. Tsja, wat ben je dan? Ik denk dat het hebben van een ‘vreemde achternaam’ je dwingt na te denken over je eigen nationaliteit en daarbuiten; want als je niet tot één land behoort, waartoe dan wel?

De reden voor mijn deelname schuilt in verschillende redenen, allemaal niet even onbaatzuchtig dan de ander. Maar hoe zeer het ook in mijn belang was om mee te doen, het op de proef stellen van mijn inlevingsvermogen is niet schadelijk geweest voor iemand – integendeel, als volgens* Krznaric het enige wat mensen willen is om gehoord te worden. Hij legde mij dit uit aan de hand van een voorbeeld. ‘’Neem mijn dochter van 8 als zij boos of verdrietig is; op het moment dat ik alleen al verwoord waar zij mee zit – of dit nu juist of onjuist is – drogen haar tranen op. Het benoemen van waar de ander mee zit vermindert de kans op conflict met 50 procent, ook op wereldschaal.’’

Het kost misschien wat moeite, het bevatten hoe de ander iets ziet,  maar het resultaat mag er zijn. Niet alleen tijdens deze uitwisseling maar meer nog als basis voor hierna.

 

*De quotes van Roman Krznaric zijn verkregen uit een persoonlijk interview met hem

 

FacebookTwitterEmail