MINI-SERIE interview met filosoof Nanda Oudejans: ”Het gaat niet om honderd maar om duizenden mensen.”

door Nina Bogosavac

Dit is het vervolg van het interview dat ik had met filosoof Nanda Oudejans. Ze vertelt over de noodzaak van een publiek debat en dat het besluit wie er wel en wie er niet binnen worden gelaten in Nederland berust op toevalligheid. 

Nanda:‘’Hoe kun je een discussie voeren over het omgaan met vreemdelingen? Het lijkt wel alsof er geen publiek debat over mogelijk is tenzij het gaat over incidenten. Dan zit er een gezicht aan verbonden. Dat is natuurlijk goed, dat is vaak de eerste stap maar daar blijft het dan ook bij. Denk aan Mauro, breed uitgelicht in de media maar ook De Vluchtkerk. Dat is een heel interessant initiatief maar het gaat niet om honderd maar duizenden mensen die in zo’n situatie zitten en die doodsbang zijn om zichtbaar te worden omdat ze dan opgepakt worden en weer in detentie worden gegooid.’’

Hoe moet dit dan wel? ‘’ Ten eerste moet je prudent met je grenzen omgaan en je er heel goed van bewust zijn dat op het moment dat je een grens trekt (jij mag wel er in, jij mag er niet in), dat dat een beslissing is die wordt gedaan door degene die ‘aan de goede kant van de grens zit’. Er is een enorme disbalans in macht en uiteindelijk heeft zo’n asielzoeker zich daaraan te onderwerpen. Juist omdat je zo’n precaire situatie hebt (Europa bepaalt of anderen er wel of niet bij mogen) moet je er  voorzichtig mee omgaan. Het hele idee van de versnelde asielprocedure (in 48 uur beslissen of je een vluchteling bent of niet) lijken me geen eerlijke en zorgvuldige procedure.‘’

‘’In de Europese regelgeving, bijvoorbeeld in de terugkeer richtlijn, wordt expliciet gesproken over de fight against illegal immigration. Dat suggereert een militarisering van het probleem. Onze veiligheid wordt zogenaamd bedreigd. De noodzaak waarom je asiel aan mensen moet verlenen zijn we compleet kwijtgeraakt. De woorden crimineel, illegaal en vluchteling worden inwisselbaar gebruikt. Het moet nu eenmaal, maar eigenlijk doen we het liever niet. De gedachte waarom je dat zou doen als democratische gemeenschap zijn we kwijtgeraakt. Omdat we dat zijn kwijtgeraakt hebben we het alleen maar over incidenten, zoals Mauro. Dat snappen we allemaal wel, dat dat niet eerlijk is en het is een taak van de media om gehoor te geven aan dat soort geluiden en om die vooroordelen te weerleggen. Er zijn nu ook echt wel mensen die liegen over waar ze vandaan komen. Stel je komt uit Kenia en je wilt graag naar Nederland, dan doe je alsof je uit Soedan komt! Ik ontken niet dat er misbruik wordt gemaakt. Het is echter heel moeilijk om te onderscheiden of identiteitspapieren echt ontbreken of dat ze opzettelijk kwijtgeraakt zijn zodat een staat nooit meer kan zeggen dat je ergens naar terug moet. Maar je gaat het beleid niet alleen baseren op misbruik. Je maakt beleid omdat je vluchtelingen hoort te beschermen en dat ook zou moeten willen als land. ’’

‘’Een groot knelpunt is dat vluchtelingen op voorhand verdacht zijn. Als jij nu zou zeggen: goh, ik kom uit Somalië, ik ben uitgeprocedeerd en ik wil gewoon niet terug, dan vervalt elke mogelijkheid die je hebt om iets van een ingang te vinden. Punt is: je moet niet terug kunnen.  En zo zijn er nog meer vooroordelen. Om terug te komen op het idee dat illegaliteit criminaliteit in de hand werkt: een illegaal die een beetje slim is zorgt ervoor dat hij uit handen van de politie blijft, maar natuurlijk zitten er criminelen tussen. Maar daar kun je je beleid niet op baseren.
Het gaat over het strafbaarstellen van illegaal verblijf. Dat is ook weer een voorbeeld van hoe illegalen worden gecriminaliseerd. En het verbaasd me echt dat zo’n wetswijziging wordt doorgevoerd zonder dat er echt een maatschappelijk debat is over de noodzaak van strafbaarstelling en wat er mee beoogd wordt.

Er moet  een debat komen over deze  vooroordelen, die je vervolgens moet ontkrachten. Mensen die hierheen komen om geluk te zoeken, waarom zou iemand dat niet mogen? Of als jij vluchteling bent, kun je dan geen economische gewin hier vinden?’’

‘’Voor mijn proefschrift kwam ik erachter dat je het internationale vluchtelingen recht hebt en daarin spreken we altijd van asielzoekers die vluchteling claimen te zijn. Toen kwam ik erachter dat er in het internationale recht geen benul is van wat asiel eigenlijk betekent. Waar vraagt de vluchteling dan om? Het wordt ingevuld als bescherming. Dat is logisch: mensenrechten worden geschonden in het land van herkomst, dus zullen mensen bescherming zoeken. Alleen gaat asiel verder dan dat.  De tweede stap die ik heb gedaan is de vraag stellen: waarom zou asiel onze zorg zijn? Naast het verplichte internationale recht beantwoord je niet de vraag waarom zouden wij dat doen.  Waarom zou je vluchtelingen opnemen? Universeel moralisme kun je wat mij betreft direct van tafel vegen. Wij, degenen die binnen de grenzen zijn, hebben altijd het laatste woord over of hij/zij erbij mag, van gelijkheid is geen sprake. Als een formeel juridisch antwoord of universeel moralisme niet voldoende is, waarom zou het dan je zorg zijn? Waar zou dat negatieve imago dat kleeft aan illegalen en vluchtelingen vandaan komen? De angst voor het onbekende vind ik te eenvoudig. Je zou onderzoek moeten doen naar de percepties die spelen in de maatschappij en die verwoord worden in de media over asielzoekers en vluchtelingen. Het heersende beeld dat we worden overspoeld door immigranten klopt niet. De toevoer van mensen blijft ongeveer gelijk, of je nou een ruimhartig of streng beleid voert. Bij een streng beleid krijg je meer illegalen; het is absurd als je kijkt hoe weinig vluchtelingen er in Europa binnenkomen. Duizenden mensen vinden de dood onderweg naar Europa door dit verscherpte beleid. Misschien ligt de angst in de vrees voor onze welvaart, dat deze wordt aangetast.’’

‘’Het lijkt mij goed als er wordt gezegd dat wij met zijn allen ook niet weten waarom we toevallig met zijn allen samenleven. Dat dát uiteindelijk op zo’n grote toevalligheid berust. Juist omdat het toevallig is zul je je moeten openstellen voor een ander die van ver komt. Dat is een verschil in uitgangspositie: óf afschermen óf zeggen dat je luistert naar de ander. Je gaat er dan voorzichtiger mee om, in plaats van je grenzen te bewaken en barrières op te werpen. Het uitgangspunt nu is dat je niet welkom bent. Laat het andersom gelden. Daar is wel politieke moed voor nodig. Politiek is niet luisteren naar een onderbuik gevoel of achter een PVV aanlopen. We denken dat politiek is luisteren naar wat het volk wil. Maar politiek is soms ook het volk voordoen hoe het moet en op dit moment wordt dat niet gedaan.’’

Ik ben erg onder de indruk van het verhaal dat Nanda te vertellen heeft, het besef dat het onvermijdelijk is dat er een publiek debat moet worden gevoerd over het huidige falende beleid is voor mij overduidelijk. Ik wil het gesprek aangaan, al is dat ‘slechts’ door een blog serie aan dit onderwerp te wijden. Wat zou er moeten gebeuren om een landelijk debat hierover te kunnen voeren? Laat het mij weten en ga zelf bijvoorbeeld eens kijken in een detentie centrum of opvang. Het heeft mijn beeld over Nederland in ieder geval veranderd.

FacebookTwitterEmail