HET NEDERLAND VAN NINA EN ZO'N 16.696.000 ANDEREN

Nina in Belgrado – Cliché uurtje

Wachtend op de bus, schuilend voor de zon, borrelend in een kafana: de verhalen die diepe indruk op mij maakten gedurende mijn uitwisselingsweek in Belgrado werden niet verteld tijdens de geprogrammeerde activiteiten. Ik hoorde ze terwijl we zaten te kletsen. Dat die ene jongen bijvoorbeeld was geboren in een schuilkelder.Dat de ander op jonge leeftijd maar net weg was van huis om vervolgens bij terugkomst te zien dat van zijn huis alleen nog stof over was. Dat het meisje met een Servische vader en Kroatische moeder  nog steeds soms met een half oog wordt aangekeken: ‘Oh dus je bent half Kroatisch…’

Ik besefte, de 18 Nederlandse, Servische en Kosovaarse deelnemers zitten wel allemaal in hetzelfde vijvertje te vissen – of te appen, Instagrammen, Facebooken – maar grotere verschillen in onze prille jeugd waren bijna niet te bedenken. Niet doordat we allemaal student zijn en misschien hetzelfde ideaal hebben voor deze wereld, maar wel door het land waarin we leven. Hoe erg een schoolsysteem je beïnvloedt en wat het oorlogsverleden van een land met je doet sijpelde af en toe door in gesprekken. Het voerde niet te boventoon, want dat was geweest. Het was onvermijdelijk een vlek op het leven van deze jongeren nu en misschien wel de toekomst.

Het opvallende aan het bespreken van diverse conflicten, in het specifiek over Kosovo – Servië relaties, was dat er niet expliciet gesproken werd over wat er ooit is gebeurd.  Achteraf praatte ik hierover na met anderen en vroegen wij ons – onder het genot van het zoveelste kopje Turkse koffie – hardop af: zijn hierdoor dingen vermeden of weggestopt? Moet er ten grond aan een verandering zoals het vaak negatieve wederzijdse beeld van Kosovaren en Serviërs niet altijd een gevoelsmatig ietwat vervelende en ongemakkelijke doorbraak zijn? Wie weet gebeurt dat nog als de groep in oktober Nederland aandoet, maar misschien is alleen de herinnering aan het conflict al wel ongemakkelijk genoeg.

Dat vind ik gelijk het moeilijke aan iets wezenlijks veranderen: je moet ergens beginnen en wat is dan de juiste manier? Ik realiseerde maar al te goed dat hoe klein de groep ook was – het praten over stereotypes, de ontwikkeling van een conflict en wat je wel of niet moet aannemen als de waarheid in media – niemand wezenlijk heeft veranderd. Noch zijn denkbeelden misschien radicaal anders geworden. Wel heeft de energie van de deelnemers iets in mij wakker gemaakt. Wat ik hiermee ga doen en hoe ik dit ga vormgeven moet zich nog uitkristalliseren maar het borrelt in ieder geval wel om een verschil te maken. Nog meer dan voorheen, en dat is al een verandering op zich.

 

Dit blog verscheen ook op De Twintiger

Nina in Belgrado – Elitair zijn we toch wel

Terwijl ik iedere herinnering aan de uitwisselingsweek in Belgrado opschrijf en ze op minder dan een miljoen velletjes papier probeer te kladden ben ik maar weer wat blij dat ik geen chirurg ben. Ik mag als journalist wat schrapen rechts, en wat polijsten links. En blijkt een zin een struikelblok, dan gum ik hem gewoon uit.

Iets wat minstens zo veranderlijk is, maar minder onschuldig, zijn mijn vooroordelen. De vooroordelen die misschien iemand stiekem  in mijn tas had gestopt voordat ik door de douane liep, want ik wist niet dat ik ze bij me droeg voordat ik naar Belgrado kwam.

Ik had onbewust hoge verwachtingen van de hele ervaring. Met mijn dikke backpack en open mind stapte ik het vliegtuig in. Al in de eerste gesprekken met deelnemers uit Kosovo en Servië – uit ieder land deden zes participanten mee –  bleek mijn mind iets minder open dan gedacht. Ik betrapte mijzelf erop dat ik 1. Vast de waarheid wist als het over conflicten in de Balkan geschiedenis ging en 2. dat ik in 2014 leef maar de rest misschien wel ‘n tikkeltje achter liep.

Wat bleek: net zoals ik hadden anderen óók al de waarheid in handen en 2.of je nou jong en ontwikkeld bent in Nederland of de Balkan, dat maakt niet uit. Je maakt hoe dan ook deel uit van de top notch van je land. Met precies dezelfde overeenkomsten. Kort gezegd hield dit in dat tijdens het eten de smartphones op tafel lagen en het algemene niveau Engels even hoog, al dan niet hoger was dan dat van mij. Oh, en Berlijn vinden ook Serviërs en Kosovaren reuze hip. Waarom geef ik deze preek over vooroordelen die ogenschijnlijk onschuldig zijn? Omdat onder andere het verspreiden en het daarmee in stand houden van deze vooroordelen de wortel kan zijn van een conflict, zo vertelde ongeveer iedere organisator of gastdocent van de uitwisseling ons.

In één belangrijk ding had ik mij gelukkig niet vergist: namelijk de overvloed aan eten, te beginnen bij de interculturele avond. Tijdens deze informele kennismaking werd iedere stap die ik zette onderbroken met handen die mij zelfgestookte rakija aanreikten, vergezeld van lokale hapjes. En had ik al van het traditionele bier geproefd? In ruil daarvoor legde ik in mijn beste Engels uit wat salmiakballen zijn en werd ik door iemand vriendelijk doch dwingend verzocht de laatste paar welbekende ‘stroepwaffles’ te bewaken met mijn leven want: ‘’I’ve had them before and they’re the best.’’ Wordt vervolgd.

Dit blog verscheen ook op De Twintiger 

Nina in Belgrado – Voor alles is een tweede keer

338 dagen eerder lag ik op misschien wel ditzelfde strandbedje, met dezelfde nep-Spaanse live-muziek op de achtergrond en dezelfde kindjes om mij heen die inmiddels hadden leren zwemmen. Was mijn ervaring met Belgrado in Servië toen één grote eerste keer, deze keer kwam op een goede nummer twee. Want hoewel zonder familie om mijn roots te ontdekken, stond ik op het punt nu weer het land doorboren in al haar facetten.

Ik wist inmiddels hoe mijn vader vroeger naar school liep en waar hij potjes basketbal speelde. Ook wist ik hoe de lange zomeravonden voelden en hoe verse vijgen en burek uit de hand smaakten. Wat ik nog niet wist – althans, wel dacht te weten – was hoe het land echt in elkaar steekt. Dat mijn vader niet geheel zonder reden 41 jaar geleden het land had verlaten nam ik aan als de waarheid. Maar wát maakte en maakt nog steeds de maatschappij – in mijn vaders woorden – dan zo ongezond?

Dat deze zaken niet op de straat liggen, en al helemaal niet zichtbaar zijn in de verzengende hitte met ‘mambo nr 5′ op de achtergrond is een understatement, kan ik je vertellen.
Maar met een dertig jaar oude airconditioning op standje maximaal leerde ik in de daaropvolgende week meer over de cultuur, politiek en de mensen van het land dan dat ik zonder deze uitwisseling waarschijnlijk in mijn hele leven zou doen.  Met mij hadden zo’n 17 andere jongeren zich aangemeld voor deze Eerste Keer. Deze uitwisseling voor Nederlanders, Kosovaren en Serviërs, georganiseerd door Our Future Europe was een eerste keer voor velen. Voor de betrokken Kosovaren de eerste keer in Belgrado en voor de actieve jonge Serviërs veelal de eerste keer in gesprek met Kosovaren. De rol van Nederland was mij nog niet helemaal duidelijk in dit verhaal, maar gezien het programma haast bizar op mijn lijf was geschreven – had me gevraagd wat ik zou willen doen in mijn zomer dan had ik het zelf niet beter kunnen bedenken – besloot ik het antwoord hierop rustig af te wachten. Wordt vervolgd.

 

Dit blog werd ook gepubliceerd op De Twintiger

Follow

Get every new post delivered to your Inbox

Join other followers: